Toplam 19,800 Hadis
Konular

İlim Kategorisi

Hızam b. Haklm'in amcasından naklettiğine göre Resulullah (sallallahu aİeyhi vesellem) şöyle buyurmuştur:

#11,047
"Sizler öyle bir zamana denk geldiniz ki, bu zamanda fakihler çok, hatipler azdır. Verenler çok, dilenenler azdır. Bu zamanda amel, ilimden daha hayırlıdır. Sonra öyle bir zaman gelecektir ki, o zamanda fakihler az, hatipler çok; dilenenler çok, verenler az olacaktır. O zamanda ilim amelden daha hayırlı olur."

Heysemi, Mecmauz Zevahid Cilt 1 Hn: 531. *Hadisi Taberani, el-Mu'cemu'l-keblr'de rivayet etmiş olup senedinde yer alan Sadaka b. Abdullah es-Semin zayıf ve hadisi münker biridir. ¹ ¹Taberani, el-Mu'cemu'l-kebir, no. 7819. Senedinde yer alan Muttarrih b. Yezid de zayıftır.

Ebu Zer'in bildirdiğine göre Peygamber (sallallahualeyhivesellem) şöyle buyurmuştur:

#11,046
"Sizler öyle bir zamanda yaşıyorsunuz ki bu zamanda alimler çok, hatipler azdır. Kim bu devir.de bildiğinin onda birini terk ederse, nefsine uymuş olur. Ama insanlar öyle bir devre/zamana rastlayacak/ar ki o zamanda alimlerin sayısı azalacak, hatipler artacaktır. O zamanda kim bildiğinin onda birine sarılırsa, kurtulur"

Heysemi, Mecmauz Zevahid Cilt 1 Hn: 530. *Hadisi Ahmed b. Hanbel rivayet etmiş olup senedinde ismi zikredilmeyen biri 'vardır.

Hızam b. Hakim b. Hızam'ın babasından naklettiğine göre Peygamber (sallallahualeyhi vesellem) şöyle buyurmuştur:

#11,045
"Şjzler öyle bir zamana denk geldiniz ki, bu zamanda fakihler çok, hatipler azdır. Verenler çok, dilenenler azdır. Bu zamanda amel, ilimden hayırlıdır. Sonra öyle bir zaman gelecektir ki, o zamanda fakihler at, hatipler çok; dilenenler çok, verenler az olacaktır. O zamanda ilim amelden daha hayırlıdır."

Heysemi, Mecmauz Zevahid Cilt 1 Hn: 529. Taberani el-Mu'cemu'l-keblr'de rivayet etmiş olup senedinde yer alan Osman b. Abdurrahman et-Taraifı güvenilir olmakla birlikte hakkında "zayıflardan hadis rivayet eder" denilmiştir. Bu rivayeti ise onun Sahfh'in ravilerinden olan Sadaka b. Halid'den rivayetidir. ¹ ¹Matbu nüshanın dipnotunda: "Aksine senedinde zikri geçen Sadaka, İbn Abdullah es-Semin olup oldukça zayıf biridir" kaydı düşülmüştür Bkz. el-Mu'cemu'l-keblr, no. 3111.

Ebu Musa'nın bildirdiğine göre Resulullah (sallallahu aleyhi vesellern) şöyle buyurmuştur:

#11,044
"Allah, kıyamet günü kullarını diriltecek, sonra alimleri ayırarak Ey ulema topluluğu! Ben size ilmimi, sizleri bildiğim için verdim; size azap etmek için vermedim. Haydi gidiniz. Sizi bağışladım buyuracaktır."

Heysemi, Mecmauz Zevahid Cilt 1 Hn: 528 *Hadisi Taberani, el-Mu'cemu'l-keblr'de rivayet etmiş olup senedinde yer alan Musa b. Ubeyde er-Rabezi oldukça zayıf biridir.

İbn Mes'ud demiştir ki:

#11,042
"Ey insanlar! İlim kalkmadan önce ilim öğreniniz. ilmin kalkması alimlerin ölmesidir. ilim öğreniniz; zira hiçbiriniz sahip olduğu bir şeye ne zaman muhtaç olacağını bilmez. İlim öğreniniz. Sakın ince eleyip sık dokumayınız, ayrınhya dalmayınız. Selefin yolundan ayrılmayın. Zira sonra öyle bir topluluk gelecektir ki, onlar Allah'ın kitabını okuyup arkalarına atarlar."

Heysemi, Mecmauz Zevahid Cilt 1 Hn: 526. *Hadisi Taberani, el-Mu'cemu'l-keblr'de rivayet etmiş olup Ebu Kılabe, İbn Mes'Cıd'dan hadis işitmemiştir

Rivayet edildiğine göre Abs kabilesinden bir adam şöyle anlatmış:

#11,041
Selman ile beraber Dicle kenarında yürüyordum. Bana: "Ey Abs oğullarının kardeşi, aşağı in de su iç!" dedi. Ben de içtim. Sonra "Yine iç!" dedi. Yine içtim. Sonra "Senin içtiğin, Dicle'nin suyundan ne kadar eksiltti?" dedi. Ben: "Bir şey eksiltmedi!" deyince, "İşte ilim de böyledir. Ondan alınır, ama bir şey eksilmez" dedi.

Heysemi, Mecmauz Zevahid Cilt 1 Hn: 525. *Müellif hadisin tamamını Zühd kitabının Selefin Yaşantısına dair bölümünde zikretmiştir.

Ebu Said'in bildirdiğine göre Peygamber (sallallahu aleyhi vesellem) şöyle buyurmuştur:

#11,040
"Ben öyle kimseler tanıyorum ki, onlar ne peygamber, ne de şehittirler. Ama peygamberler de, şehitler de kıyamet günü onların makamına gıpta ederler. Bunlar Allah'ı sevenler, O'nu O'nım yarattıklarına sevdirenler, onlara Allah'a itaati emredenlerdir. Eğer Allah' a itaat ederlerse, Allah onları sever."

Heysemi, Mecmauz Zevahid Cilt 1 Hn: 524. *Hadisi Bezzar rivayet etmiş olup senedinde yer alan Said b. Selam el-Attar hadis uydurucusudur. ¹ ¹Bezzar, no. 525. Bezzar, Said'in bu hadiste mutabii bulunmadığını söylemiştir.

Ebu' d-Derda'run bildirdiğine göre Resulullah (sallallahu aleyhi vesellem):

#11,039
"Alimler peygamberlerin halefleridir" buyurmuştur.

Heysemi, Mecmauz Zevahid Cilt 1 Hn: 523. *Ben derim ki: Sünen'de Ebu'd-Derda'nın "Alimler, peygamberlerin varisleridir" rivayeti geçmiştir. Hadisi Bezzar rivayet etmiş olup ravileri sahihtir.

İbn Abbas'ın bildirdiğine göre Peygamber (sallallahualeyhivesellem):

#11,038
"Allahım! Haleflerimi/halifelerimi esirge!" diye dua etti. "Ey Allah'ın Resulü! Haleflerin kimlerdir?" diye sorduk. "Benden sonra gelerek sözlerimi nakledip onları insanlara öğretenlerdir" buyurdu.

Heysemi, Mecmauz Zevahid Cilt 1 Hn: 522. *Hadisi Taberani, el-Mu'cemu'l-evsat'ta rivayet etmiş olup senedinde yer alan Ahmed b. İsa b. Adullah el-Haşimi hakkında Darekutni "yalancının tekidir" demiştir.

İbn Abbas'ın bildirdiğine göre Resulullah (sallallahualeyhivesellem): .

#11,037
"Eğer cennet bahçelerinden geçerseniz, orada atlanın" buyurdu. Ashabı: "Ya Resullallah! Cennet bahçeleri ne demektir?" diye sordular. "İlim meclisleridir" buyurdu.

Heysemi, Mecmauz Zevahid Cilt 1 Hn: 521. *Hadisi Taberani, el-Mu'cemu'l-kebfr'de rivayet etmiş olup senedinde ismi zikredilmeyen biri vardır. ¹ ¹Taberani, el-Mu'cemu'l-kebfr, no. 11158. Aynca Taberani'nin hocası Hasan b. Ali el- Ma'meri de zayıf olmakla beraber güvenilir kabul edilmiştir.

Rivayet edildiğine göre Abdullah b. Mes'ud şöyle derdi:

#11,036
Muttakiler efendidirler.Fukaha/fakihler ise önderdirler ve onlarla birlikte olmak, ilmi artırır.

Heysemi, Mecmauz Zevahid Cilt 1 Hn: 520. Ben derim ki: Müellif bu kısmı Taberani'nin el-Mu'cemu'l-kebfr'de rivayet ettiği uzunca bir hadis içerisinden buraya aktarmış olup ravileri güvenilir kimselerdir. ¹ ¹Bkz. II, 190; el-Mu'cemu'l-kebfr, no. 8553.

Ebu Cuhayfe der ki:

#11,035
"Kübera/Ulu kişiler ile birlikte olunuz, ülemaya sorunuz ve hukemayla haşır neşir olunuz."

Heysemi, Mecmauz Zevahid Cilt 1 Hn: 519. *Hadisi Taberani, el-Mu'cemu'l-kebfr'de iki ayrı tarikle rivayet etmiş olup birisi budur. Diğeri ise merfudur. öteki tarikte ismi geçen Abdülmelik b. Hüseyin Ebu Malik en-Nahai, hadisi münker biridir. Mevkuf olan {yukarıdaki) tarik ise sahihtir.

Ebu Umame'nin bildirdiğine göre Resulullah (sallallahualeyhivesellem) buyurmuştur ki:

#11,034
"Hz. Lokman oğluna şöyle nasihat etti: Ey oğulcuğum! Ulema meclislerinden ayrılma. Hukemilnın sözlerini dinle. Zira Allah, ölü toprağı yağmur bereketiyle dirilttiği gibi ölü kalbi de hikmet nuruyla diriltir."

Heysemi, Mecmauz Zevahid Cilt 1 Hn: 518. *Hadisi Taberani, el-Mu'cemu'l-kebfr'de rivayet etmiş olup senedinde yer atan Ali b. Yezid ve ravisi Ubeydullah b. Zahr'ın ikisi de zayıftır, kendileriyle ihticac olunmaz.

Ebu Umame'nin bildirdiğine göre Resulullah (sallallahualeyhivesellem) buyurmuştur ki:

#11,033
Ebu Umame'nin bildirdiğine göre Resulullah (sallallahualeyhivesellem) buyurmuştur ki:

Heysemi, Mecmauz Zevahid Cilt 1 Hn: 517. *Hadisi Taberani. el-Mu'cemu'l-evsat'ta rivayet etmiş olup senedinde yer alan Kabus b. Ebi Zabyan'ı Yahya b. Main bir rivayete göre güvenilir, diğer bir rivayete göre ise zayıf olarak değerlendirmiştir. İbn Adi ise: "Umarım ki sakıncasızdır" açıklamasını yapmıştır. Ahmed b. Hanbel de zayıf görmüştür.

Ebu Umame'nin bildirdiğine göre Resuullah (sallallahualeyhi vesellem):

#11,032
"Hangi çocuk, büyüyünceye kadar ilim ve ibadet terbiyesi içinde yetişirse, Allah kıyamet günü ona yetmiş iki sıddik/doğru insan sevabı verir" buyurmuştur.

Heysemi, Mecmauz Zevahid Cilt 1 Hn: 516 *Hadisi Taberani, el-Mu'cemu'l-keblr'de rivayet etmiş olup senedinde yer alan Yusuf b. Atıyye hadisi metruk biridir.

Ebu'd-Derda'run bildirdiğine göre Resulullah (sallallahu aleyhi vesellem):

#11,031
"Küçüklüğünde ilim öğrenen kimsenin misali taş üzerine kazılan nakşa benzer. Büyüklüğünde ilim öğrenen kimse ise su üzerine yazı yazana benzer" buyurmuştur.

Heysemi, Mecmauz Zevahid Cilt 1 Hn: 515. *Hadisi Taberani, el-Mu'cemu'l-kebir'de rivayet etmiş olup senedinde yer alan Mervan b. Müslim eş-Şami'yi Buhari, Müslim ve Ebu Hatim zayıf görmüşlerdir.

Abdullah b. Amr'ın bildirdiğine göre Hz. Peygamber (sallallahu aleyhi vesellem) şöyle buyurmuştur:

#11,030
"Hayır çoktur, ancak onu yapan azdır."

Heysemi, Mecmauz Zevahid Cilt 1 Hn: 514. *Bunu Taberani el-Mu'cemıı'l-evsat'ta rivayet etmiş olup ravilerinden Hüseyin b. Abdülewel zayıftır.

Ebu Umame'nin bildirdiğine göre Resulullah (sallallahualeyhivesellem)

#11,029
"Muhakkak ki, Allah ve melekl.eri, hatta deliğindeki karınca, denizdeki balık insanlara hayır öğreten kimse için dua eder" buyurmuştur.

Heysemi, Mecmauz Zevahid Cilt 1 Hn: 513. *Hadisi Taberani, el-Mu'cemu'l-keblr'de rivayet etmiş olup senedinde geçen Kasım Ebu Abdurrahman'ı Buhari güvenilir kabul ederken Ahmed b. Hanbel zayıf saymıştır. ¹ ¹Kasım metn1ktur. Bkz. Nr: 39. el-Mu'cemıı'l-kebir, no. 7912. Fakat şahitleri vardır.

Cabir'in bildirdiğine göre Resulullah (sallallahualeyhivesellem):

#11,028
"Hayır öğreticisi için her şey, hatta denizdeki balıklar bile mağfiret diler" buyurmuştur.

Heysemi, Mecmauz Zevahid Cilt 1 Hn: 512. *Bunu Taberani el-Mu'cemu'l-evsnt'ta rivayet etmiş olup senedinde geçen İsmail b. Abdullah b. Zürare'yi İbn Hibban güvenilir görürken Ezdi: "Hadisi münkerdir" değerlendirmesini yapmıştır. Ama böyle bir konuda Ezdi'nin sözüne itibar edilmez. Hadisin kalan ravileri ise Snhih'in ravileridir.

İbn Abbas'ın bildirdiğine göre Resulullah (sallallahu aleyhi vesellem) şöyle buyurmuştur:

#11,027
"Bu ümmetin üleması şu iki kişiden biridir: Ya Allah'ın kendisine ilim verdiği ve ilmini insanlara yayan, bunun için bir karşılık almayan ve onu bir bedel karşılığında satmayan kimsedir ki, denizdeki balıklar, karadaki hayvanlar ve havadaki kuşlar onun için mağfiret dilerler. Bu kimse Allah'ın huzuruna efendi ve şerefli biri olarak gelir ve peygamberlere yoldaş olur. Ya da Allah'ın kendisine ilim verdiği halde cimrilik edip ilmini Allah'ın kullarından esirgeyen, bunun için bir karşılık alan ve onu, bir bedel karşılığında satan kimdedir ki, bu kimse kıyamet giinii ateşten bir gemle gemlenir. O zaman bir münadi şöyle seslenir: Bıı, Allah'ın kendisine bir ilim verdiği halde cimrilik edip onu Allah'ın kullarından esirgeyen, onun için bir karşılık alan ve onu bir bedel karşılığında satan kimsedir. Hesabı tamamlanıncaya kadar bu hal böyle devam eder."

Heysemi, Mecmauz Zevahid Cilt 1 Hn: 511. *Hadisi Taberani, el-Mu'cemu'l-evsnt'ta rivayet etmiş olup senedinde ismi geçen Abdullah b. Hiraş'ı Buhar!, Ebü Zür'a, Ebu Hatim ve İbn Adi zayıf görürken İbn Hibban güvenilir kabul etmiştir.

Aişe'nin bildirdiğine göre Peygamber (sallallahualeyhivesellem):

#11,026
"Hayır/faydalı ilim öğreticisi için her şey, hatta denizdeki balıklar bile mağfiret diler" buyurmuştur.

Heysemi, Mecmauz Zevahid Cilt 1 Hn: 510. *Hadisi Bezzar rivayet etmiş olup senedinde zikri geçen Muhammed b. Abdülmelik de hadis uydurur

Aişe'nin bildirdiğine göre Peygamber (sallallahualeyhivesellem):

#11,025
"Muhakkak ki melekler, ilim öğrencisi için kanatlarını gererler ve mağfiret dilerler" buyurmuştur.

Heysemi, Mecmauz Zevahid Cilt 1 Hn: 459 *Hadisi Bezzar rivayet etmiş olup senedinde yer alan Muhammed b. Abdülmelik hadis uydurur.

Yine aynı zatların bildirdiklerine göre Resulullah (sallallahu aleyhi vesellem):

#11,024
"Eğer ilim öğrencisine, ilim yolundayken ölüm gelirse, şehit olarak ölür" buyurmuştur.

Heysemi, Mecmauz Zevahid Cilt 1 Hn: 458 *Hadisi Bezzar rivayet etmiş olup senedinde yer alan Hilal b. Abdurrahman el- Hanefi metrfılctur.

Ebu Hureyre ve Ebu Zer demişlerdir ki:

#11,023
"Kuşkusuz kişinin ilim adına öğreneceği bir bahis, benim nazarımda nafile olarak kılınan bin rekattan daha hoştur"

Heysemi, Mecmauz Zevahid Cilt 1 Hn: 457

Ebu Umame'nin bildirdiğine göre Resulullah (sallallahualeyhi vesellem):

#11,022
"Hangi çocuk, büyüyünceye kadar ilim ve ibadet terbiyesi içinde yetişirse Allah, kıyamet günü ona doksan dokuz sıddik/doğru insan sevabı verir" buyurmuştur.

Heysemi, Mecmauz Zevahid Cilt 1 Hn: 456 *Hadisi Taberani, el-Mu'cemu'l-kebir'de rivayet etmiş olup senedinde yer alan Yusuf b. Atıyye hadisi metruk biridir.¹ ¹Hadis oldukça zayıftır. Bkz. es-Silsiletü'd-daife, no. 700; el-Mu'cemu'l-kebir, no. 7589.

Ebu Hureyre' den nakledildiğine göre kendisi Medine pazarına uğrayıp:

#11,021
"Ey pazar halkı! Size mani olan nedir?" diye seslendi. "Hangi konuda ey Ebu Hureyre?" diye sorduklarında, "Orada Allah Resfilü'nün (sallallahu aleyhi vesellem) mirası dağıtılırken siz buradasınız. Gidip ondan nasibinizi almaz mısınız?" dedi. "Nerede?" diye sordular. "Mescid' de" dedi. Hızla çıkıp (Mescid'e) gittiler. Ebu Hureyre ise onları bekledi. Döndüklerinde kendilerine: "Ne oldu?" diye sordu. "Ey Ebu Hureyre! Mescid' e gittik. İçeri girdik. Ama orada dağıtılan bir şey görmedik!" dediler. Ebu Hureyre: "Mescid' de kimseyi görmediniz mi?" dedi. "Evet, gördük. Bir grubun namaz kıldığını, bir topluluğun Kur'an okuduğunu bir grubun da helal ve haram meselelerini müzakere ettiklerini gördük" dediler. Bunun üzerine Ebu Hureyre: "Yazıklar olsun size! İşte Muharnmed'in (sallallahu aleyhi vesellem) mirası odur" diye karşılık verdi.

Heysemi, Mecmauz Zevahid Cilt 1 Hn: 455 *Hadisi Taberani. el-Mu'cemıı'l-evsat'ta rivayet etmiş olup senedi hasendir.

İbn Abbas'ın bildirdiğine göre Resulullah (sallallahualeyhiveselleın):

#11,020
"Kim ilim öğrenirken eceli gelirse, o kimse, peygamberlerle arasında yalnız peygamberlik derecesi olduğu halde Allah'ın huzuruna çıkar" buyurdu.

Heysemi, Mecmauz Zevahid Cilt 1 Hn: 454 *Hadisi Taberani, el-Mu'cemu'l-evsat'ta rivayet etmiş olup senedinde yer alan Muhammed b. el-Ca'd metruktur.

Sahbere anlatmaktadır:

#11,019
Resulullah (sallallahu aleyhi vesellem) oturmuş vaaz ederken yanına uğradılar. Allah Resulu (sallallahu aleyhi vesellem) kendilerine: "Oturun! Zira hayır üzerine geldiniz" buyurdu. Sonra Hz. Peygamber (sallallahu aleyhi veselleın) kalkıp insanlar etrafından dağılınca, onlar da kalkb.lar ve: "Ya Resululallah! Sen bize dedin ki: Oturun! Hayır üzerine geldiniz. Bu bize has bir şey mi, yoksa bütün insanlara şamil mi?" diye sordular. Resulullah da (sallallahu aleyhi veselleın): "Hangi kul ilim öğrenirse, mutlaka bu, onun geçmiş günahlarına kefaret olur" buyurdu. Ben derim ki: Tirmizi hadisin sadece "Kim ilim öğrenirse bu, onun geçmiş günahlarına kefaret olur" kısmını nakletmiştir.

Heysemi, Mecmauz Zevahid Cilt 1 Hn: 453 *Hadisi Taberani, el-Mu'cemu'l-kebir'de rivayet etmiş olup senedinde geçen Ebu Davud el-A'ma hadis uydurucunun tekidir.

Vasile b. el-Eska'run bildirdiğine göre Resulullah (sailallahu aleyhi vesellem):

#11,018
"Kim, bir ilmin peşine düşer de onu elde ederse, Allah onun için iki kat ecir yazar. Kim de bir ilmin peşine düşer, ama onu elde edemezse, Allah onun için bir kat sevap yazar" buyurmuştur.

Heysemi, Mecmauz Zevahid Cilt 1 Hn: 452 *Hadisi Taberani, el-Mu'cemu'l-kebfr'de rivayet etmiş olup ravileri güvenilir görülmüştür.

Safvan b. Assal el-Muradi demiştir ki:

#11,017
"Kim, evinden ilim öğrenmek amacıyla çıkarsa (bilsin ki) melekler kanatlarını ilim talebesi ve alim kişi için gererler."

Heysemi, Mecmauz Zevahid Cilt 1 Hn: 451 *Bunu Taberani el-Mu'cemu'l-kebir'de rivayet etmiştir. "Alim" ifadesi hariç, hadisi Tirmizi de nakletmiştir. Ancak senedinde yer alan Abdülkerim b. Ebi'l-Muharik zayıftır.

Sehl b. Sa'd'ın naklettiğine göre Peygamber (sallallahu aleyhi ve;ellem) şöyle buyurmuştur:

#11,016
"Kim, bir hayır/ilim öğrenmek veya öğretmek maksadıyla bıı Mescid'ime girerse, Allah yolunda cihat eden mücahidin konumunda olur. Kim de bunun dışında bir maksatla, insanların sözlerini öğrenmek için oraya girerse, başkasına ait olan bir şeyi görüp beğenen kimsenin durumuna düşer."

Heysemi, Mecmauz Zevahid Cilt 1 Hn: 450 *Hadisi Taberani, el-Mu'cemu'l-kebir'de rivayet etmiş olup senedinde yer alan Ya'küb b. Humeyd b. Kasib'i Buhari ve İbn Hibban güvenilir kabul ederlerken, Nesai ve başkaları zayıf saymışlardır. Zayıf hükümlerini sadece onun had cezası almış olmasına dayandırmışlardır. Hadisi sema/işitme yoluyla aldığı ise doğrudur.

Ebu Umame'den nakledildiğine göre Peygamber (sallallahu aleyhi vesellem):

#11,015
"Kim, sadece bir hayır/ilim öğrenmek ya da öğretmek maksadıyla mescide giderse, haccı tam olan bir hacının ecri gibi ecir kazanır" buyurmuştur.

Heysemi, Mecmauz Zevahid Cilt 1 Hn: 499 *Hadisi Taberani, el-Mu'cemu'l-kebir'de rivayet etmiş olup ravilerinin tamamı güvenilir görülmüştür. ¹ ¹Taberani, el-Mu'cemu'l-kebir, no. 7473; Hakim, Müstedrek, 1, 91. Zehebi hadisin Buhari'nin şarhna uygun olduğunu söylemiştir. Bkz. İbn Hibban, Sahih, no. 87.

Abdurrahman b. Avf'ın naklettiğine göre Peygamber (sallallahu aleyhi vesellem):

#11,014
"Alim, abidden yetmiş derece daha üstün kılınmıştır. Her iki derecenin arası ise gökle yer.arası kadardır" buyurmuştur.

Heysemi, Mecmauz Zevahid Cilt 1 Hn: 498 *Hadisi Ebü Ya'la rivayet etmiş olup senedinde geçen Halil b. Murre hakkında Buhari: "Hadisi münkerdir" demiştir. İbn Adi ise "Onun münker bir hadisini görmedim. Hadisi yazılanlar cümlesinden olup metrük değildir" değerlendirmesini yapmıştır.

Ebu'r-Rudayn'in bildirdiğine göre Resulullah (sallallahualeyhivesellem) şöyle buyurmuştur:

#11,013
"Aralarında Allah'ın kitabını müzakere etmek üzere toplanmış hiçbir topluluk yoktur ki, Allah'ın misafirleri olmasınlar. Muhakkak ki onlar yerlerinden kalkıncaya ya da başka bir söze dalıncaya kadar melekler onları (rahmet kanatlarıyla) kuşatırlar. Kim ölmesinden korkarak bir ilmi öğrenmek veya yok olmasından korkarak onu kaydetmek üzere bir yolculuğa çıkarsa, muhakkak ki o kimse Allah yolunda savaşa çıkan er gibi olur. Amelde geri kalanı, soyu ileri geçirmez."

Heysemi, Mecmauz Zevahid Cilt 1 Hn: 497 *Hadisi Taberani. el-Mu'cemu'l-keblr'de rivayet etmiş olup senedinde zikri geçen lsmail b. Ayyaş'la ihticac konusu ihtilaflıdır.

Zir b. Hubeyş anlatmaktadır:

#11,012
Safvan b. Assal el-Murad.i'ye gittim. "Zir! Seni buraya getiren sebep nedir?" diye sordu. "ilim öğrenmek istiyorum" dedim. O da: "Ya alim ol, ya da müteallim (öğrenen). Bunlardan başkası olma" dedi.

Heysemi, Mecmauz Zevahid Cilt 1 Hn: 496 *Hadisi Taberani, el-Mu'cemu'l-evsat'ta rivayet etmiş olup senedinde geçen Hafs b. Süleyman'ı Ahmed b. Hanbel güvenilir görürken, pek çok bilgin zayıf saymıştır.

Ebu Bekre anlatmaktadır: Hz. Peygamber'i (saJJallahu aleyhi vesellem) 'şöyle buyururken işittim:

#11,011
"Ya alim ol, ya müteallim (öğrenen). Veya ilim dinleyicisi ya da ilmi seven ol. Beşincisi olma, helak olursun" Ata demiştir ki: Bana Mis' ar dedi ki: Sen beşincisini de ekledin. Bizde bu kısım yoktur." O da: "Beşincisi, ilim ve ilim ehline buğz etmendir" dedi.

Heysemi, Mecmauz Zevahid Cilt 1 Hn: 495 *Hadisi Taberani, üç Mu'cem'inde ve ayrıca Bezzar rivayet etmiş olup ravileri güvenilir görülmüştür.

Abdullah (b. Mes'ud) demiştir ki:

#11,010
"Ya alim ol, ya da müteallim(öğrenen). Bunlar dışında biri olma. Eğer bunu yapamazsan, hiç olmazsa alimleri sev, onlara buğzetme."

Heysemi, Mecmauz Zevahid Cilt 1 Hn: 494 *Hadisi Taberani, el-Mu'cemu'l-kebir'de rivayet etmiş olup ravileri Sahfh'in ravileridir. Ne var ki Abdülmelik b. Umeyr, İbn Mes'üd'a yetişmemiştir.

Ebu' d-Derda'nın bildirdiğine göre Resulullah (saııaılahu aleyhi vesellem):

#11,009
"Alim ve öğrenen sevapta ortaktırlar. Kalan insanlarda ise hayır yoktur" buyurmuştur.

Heysemi, Mecmauz Zevahid Cilt 1 Hn: 493 *Hadisi Taberani, el-Mu'cemu'l-kebir'de rivayet etmiş olup senedinde yer alan Muaviye b. Yahya es-Sadefi hakkında İbn Main: "Helak olmuştur. Değersizdir" açıklamasını yapmıştır.

Yine, İbn Mes'ud'un bildirdiğine göre Resulullah (sallallahu aleyhi vesellem):

#11,008
"Alim veya öğrenen; Allah'ı ananlar ve alime uyanlar müstesna; dünya ve dünyadakiler lanetlenmiştir" buyurmuştur.

Heysemi, Mecmauz Zevahid Cilt 1 Hn: 492 *Hadisi Taberani, el-Mu'cemu'l-evsat'ta rivayet emiş ve demiştir ki: Bunu lbn Sevban kanalıyla Abde'den, Ebu'l-Mutarrif Muğire b. el-Mutarrif'den başkası rivayet etmemiştir. Ben derim ki: Bu zattan söz edene rastlamadım.

Abdullah b. Mes'ud'un bildirdiğine göre Resulullah (sallallahualeyhi vesellem):

#11,007
"İnsanlar iki kişiden biridir: Ya alimdir/ hocadır ya da müteallim/talebe. Bu ikisi sevapta eşittirler. Bunlar dışında kalan insanlarda ise hayır yoktur" buyurmuştur.

Heysemi, Mecmauz Zevahid Cilt 1 Hn: 491 *Hadisi Taberani, el-Mu'cemu'l-evsat ve el-Mu'cemu'l-keblr'de rivayet etmiş olup el- Mu'cemu'l-evsat'takinin senedinde Nehşel b. Said, diğerinde ise Rabi' b. Bedr bulunmaktadır ki, ikisi de hadis uydurucudur.

Cabir b. Abdullah'ın naklettiğine göre Peygamber (sallallahu aleyhi vesellem):

#11,006
"İnsanlar madenler gibidir. Cahiliye döneminde değerli olanları, eğer fakih olurlarsa İslam' da da değerlidirler" buyurmuştur.

Heysemi, Mecmauz Zevahid Cilt 1 Hn: 490 *Hadisi Ahmed b. Hanbel rivayet etmiş olup ravileri Sahfh'in ravileridir.

Enes b. Malik'in bildirdiğine göre Peygamber (sallallahualeyhivesellem) şöyle buyurmuştur:

#11,005
"Yeryüzünde iilimler, yeryüzünün ve denizin karanlıklarında yön gösteren gökteki yıldızlara benzerler. Yıldızlar batınca, rehberler bile yolunu şaşırabilir."

Heysemi, Mecmauz Zevahid Cilt 1 Hn: 489 *Hadisi Ahmed b. Hanbel rivayet etmiş olup senedinde zikri geçen Rişdeyn b. Sa'd'ın hüccetliği ihtilaflıdır. Ayrıca Enes'in ravisi Ebu Hafs da meçhuldür. Doğrusunu en iyi Allah bilir.

Abdullah İbn Mes'ud un bildirdiğine göre Resulullah (sallallahu aleyhi vesellem):

#11,004
"Allah bir kula hayır murat ederse, onu dinde fakih yapar ve ona doğru görüşü ilham eder" buyurmuştur.

Heysemi, Mecmauz Zevahid Cilt 1 Hn: 488 *Hadisi Bezzar ve el-Mu'cemu'l-keblr'de Taberani rivayet etmiş olup ravileri güvenilir görülmüşlerdir.

Ebu Hureyre' den nakledildiğine göre Peygamber (sallallahu aleyhı vesellem) şöyle buyurmuştur:

#11,003
"Allah'a dinde fakih/alim olmaktan daha üstün bir ibadetle kulluk edilmemiştir. Muhakkak ki tek bir fakih şeytana, bin iibidden daha çetin gelir. Her şeyin bir direği vardır. Bu dinin direği de fıkıhtır/ilimdir."

Heysemi, Mecmauz Zevahid Cilt 1 Hn: 487 *Hadisi Taberani. el-Mu'cemu'l-evsat'ta rivayet etmiş olup senedinde yer alan Yezid b. lyaz hadis uydururdu.

Ebu Hureyre'nin bildirdiğine göre Resulullah (sallallahu aleyhi vesellem):

#11,002
"Allah kime hayır murat ederse, onu dinde fakih yapar" buyurmuştur.

Heysemi, Mecmauz Zevahid Cilt 1 Hn: 486 *Hadisi Taberani, el-Mu'cemu's-sağir'de rivayet etmiş olup ravileri Sahih'in ravileridir.¹ ¹Ebu Ya'la, 5855; Ahmed b. Hanbel, no. 7193. Hadisi, İbn Mace de rivayet ettiğinden (no. 220) dolayı zevfüdden değildir.

Ömer b. el-Hattab'ın bildirdiğine göre Resulullah (sallallahu aleyhi vesellem):

#11,001
"Allah kime hayır murat ederse, onu dinde fakih/anlayışlı yapar" buyurmuştur.

Heysemi, Mecmauz Zevahid Cilt 1 Hn: 485 *Hadisi Taberani, el-Mu'cemu'l-evsat'ta rivayet etmiş olup senedinde yer alan İbn Lehi'a zayıftır.

Vasile b. el-Eska':

#11,000
"Allah Resulü (sallallahu aleyhi vesellem) bize dinde fakih olmamızı (derinleşmemizi) emretti" demiştir.

Heysemi, Mecmauz Zevahid Cilt 1 Hn: 484 *Taberani el-Mu'cemu'l-kebir'de rivayet etmiş olup senedinde yer alan Bekkar b. Temim meçhuldür.

Ömer'in -İbnü'l-Hattab'ın- bildirdiğine göre Resulullah (sallallahu aleyhi vesellem) şöyle buyurmuştur:

#10,999
"Kazanç elde eden hiç kimse ilim gibi değerli bir şey kazanmamıştır. Zira ilim, sahibini ya bir doğruya götürür ya da bir yanlıştan kurtarır. Kişinin ameli istikamet üzere (düzgün) olmadıkça dini de istikamet üzere olmaz."

 Heysemi, Mecmauz Zevahid Cilt 1 Hn: 483 *Hadisi Taberani, el-Mıı'cemu's-sağir ve el-Mu'cemıı'l-evsat'ta "ameli istikamet üzere olmadıkça ... " yerine "aklı istikamet üzere olmadıkça" ifadesiyle rivayet etmiştir. Senedinde zikri geçen Abdurrahman b. Zeyd b. Eslem zayıf biridir.² ²Taberani, el-Mu'cemu's-sağir, no. 676. Taberani demiştir ki: "Hadis, Ömer' den yalruz bu senetle rivayet edilmiştir. Bu konuda Esbağ b. Ferac teferrüd etmiştir/yalnız kalmıştır. Hocası Abdurrahman b. Hatim el-Muradi hakkında ise Zehebi: "Onunla ilgili bir sakınca bilmiyorum" derken, İbnü'l-Cevzi: "Hadisi metriiktur" demiştir. Bkz. Miziinü'l-i'tidal, il, 554; Lisnnü'l-Miziin, III, 408.

Ali b. Ehi Talib'in (keramallahu vecheh) bildirdiğine göre Resulullah (sallallahu aleyhi vesellem):

#10,998
"Hiçbir şeyin başka bir şeyle birleştirilmesi, ilmin hilimle birleştirilmesinden daha üstün olmamıştır" buyurmuştur.

Heysemi, Mecmauz Zevahid Cilt 1 Hn: 482 *Hadisi Taberani, el-Mu'cemu'l-evsat ve el-Mıı'cemu's-sağir'de Hafs b. Bişr kanalıyla Hasan b. Hüseyin b. Yezid el-Alevi'den, o da babasından rivayet etmiştir ki, bunlardan hiçbirini zikredene rastlamadım. ¹ ¹Bkz. İbnü'l-Mubarek, ez-Ziihd, no. 1336; el-Mıı'cemıı's-sağir, 110. 707 (Nefsim kudret elinde bulunana yemin olsun ki ... , ifadesiyle)

Ali b. Ehi Talib'in (keramallahu vecheh) bildirdiğine göre Resulullah (sallallahu aleyhi vesellem):

#10,997
"Hiçbir şeyin başka bir şeyle birleştirilmesi, ilmin hilimle birleştirilmesinden daha üstün olmamıştır" buyurmuştur.

Heysemi, Mecmauz Zevahid Cilt 1 Hn: 482 *Hadisi Taberani, el-Mu'cemu'l-evsat ve el-Mıı'cemu's-sağir'de Hafs b. Bişr kanalıyla Hasan b. Hüseyin b. Yezid el-Alevi'den, o da babasından rivayet etmiştir ki, bunlardan hiçbirini zikredene rastlamadım. ¹ ¹Bkz. İbnü'l-Mubarek, ez-Ziihd, no. 1336; el-Mıı'cemıı's-sağir, 110. 707 (Nefsim kudret elinde bulunana yemin olsun ki ... , ifadesiyle)

Abdurrahman b. Avf'ın bildirdiğine göre Resulullah (sallallahualeyhi vesellem):

#10,996
"Az fıkıh/bilgi, çok ibadetten hayırlıdır. Sizin amellerinizin en hayırlısı, en kolay olanıdır" buyurmuştur.

Heysemi, Mecmauz Zevahid Cilt 1 Hn: 481 *Hadisi Taberani, el-Mu'cemu'l-kelıir'de rivayet etmiş olup senedinde yer alan Harice b. Mus'ab oldukça zayıf biridir. ² ²Harice hakkında Heysemi demiştir ki: "Metrfıktur. Bununla beraber yalancı olduğu, ya da hadisinin düzgün olduğu da söylenmiştir." (IX, 87).

İbn Abbas'ın bildirdiğine göre Resulullah (sallallahualeyhivesellem):

#10,995
"İlim fazileti, ibadetten daha üstündür. Dinin özü, takvadır" buyurmuştur.

Heysemi, Mecmauz Zevahid Cilt 1 Hn: 480 *Hadisi Taberani, el-Mu'cemu'l-kelıir'de rivayet etmiş olup senedinde yer alan Sewar b. Mus'ab oldukça zayıf biridir. ¹ ¹ Sevvar b. Mus'ab hakkında Heysemi "metri'ıktur" demiştir. Bkz. no. 744; Müsnedu'ş- Şihfib, no. 40.

İbn Ömer'in bildirdiğine göre Resullullah (sallallahualeyhivesellem):

#10,994
"En üstün ibadet fikıh, en üstün din de takvadır" buyurmuştur.

Heysemi, Mecmauz Zevahid Cilt 1 Hn: 479 *Hadisi Taberani üç Mu'cem'inde rivayet etmiş olup ulema, senedinde zikri geçen Muhammed b. Ebi Leyla'yı hafızasının zayıflığı sebebiyle zayıf görmüşlerdir.

Huzeyfe b. el-Yeman anlatmaktadır: Bana, Allah Resulü (sallallahu aleyhi vesellem):

#10,993
"İlmin fazileti, ibadetin faziletinden daha üstündür. Sizin en hayırlı dininiz, takvadır" buyurdu.

Heysemi, Mecmauz Zevahid Cilt 1 Hn: 478 *Hadisi Taberani, el-Mu'cemu'l-evsat'ta ve Bezzar rivayet etmiş olup senedinde yer alan Abdullah b. Abdülkuddus'ü Buhari ve İbn Hibban güvenilir kabul ederken, İbn Main ve bir grup bilgin zayıf saymışlardır. ² ²Hakim, Müstedrek, l, 92; İbnü'l-Cevzi, el-İlelü'l-mütenfihiye, no. 76. İbnü'l-Cevzi hadisin Allah Resulü'nden (sallallahualeyhiveselkm)naklinin sahih olmadığını belirtmiştir.

Abdullah b. Amr'ın bildirdiğine göre Resulullah (sallallahu aleyhi vesellem) şöyle buyurmuştur:

#10,992
"Az ilim çok ibadetten hayırlıdır. Kişinin Allah'a ibadet etmesi, ona fıkıh/ilim olarak yeter. Kişinin kendi görüşünü beğenmesi, ona cahillik olarak yeter. İnsanlar şu iki kişiden biridir: Ya mümindir, ya da cahildir. Mümine eziyet etmeyin, cahille de beraber olmayın."

Heysemi, Mecmauz Zevahid Cilt 1 Hn: 477 *Hadisi Taberani, el-Mu'cemu'l-evsat ve el-Mu'cemu'l-kebfr'de rivayet etmiş olup senedinde ismi geçen İshak b. Üseyd hakkında Ebu Hatim: "Kendisiyle meşgul olmaya değmez" yorumunu yapmıştır. ¹ ¹Münzir!, et-Terğib ve't-terhfb'de (1, 93) şu açıklamayı yapmışhr: "Senedinde yer alan İshak b. Üseyd bir dereceye kadar güvenilir kabul edilmekle berabeber hadisin Hz. Peygamber'e (sallallahu aleyhi veıellem) nispeti gariptir." Bu hususta Beyhaki: "Hadis bize sahih yolla Mutarrif b. Abdullah b. eş-Şıhhir'in sözü olarak nakledildi" demiştir..

Vasile demiştir ki:

#10,991
Resulullah (sallallahu aleyhi vesellem) bize dinde fakih/ idrak sahibi olmamızı emretti.

Heysemi, Mecmauz Zevahid Cilt 1 Hn: 476 *Hadisi Taberani. el-Mu'cemu'l-kebir'de rivayet etmiş olup senedinde yer alan Bekkar b. Temim meçhuldür.² ² bkz. no. 484. Hadisi Taberani, el-Mu'cemu'l-kebir'de (XXII, 61, no. 3391) tahric etmiş olup senedinde yer alan Bekkar b. Temim ve Bişr b. Avn hadis uydurmakla itham. edilmişlerdir. Aşağıdaki hadis bu konuda gözden kaçan zevaiddendir: Enes'in bildirdiğine göre Peygamber (saDallahu aleyhi vesellem}. "İlim öğrenmek her Müslüman'a farzdır" buyurmuştur. Hadisi el-Mu'cemu's-sağir'de (no. 22) tahric eden Taberani demiştir ki: "Bunu Asım el- Ahval'den, Hakem b. Atıyye'den başkası rivayet etmemiştir. Hakem'den de Abbas b. İsmall el-Basri' den başkası rivayet etmemiştir. Rivayeti İbnü'l-Musaffa tek başına rivayet etmiştir." Aynı hadisi İbn Adi, el-Kiimil'de, Beyhaki de Şuabu'l-imiin'da tahric etmiş olup hadis, tariklerinin çokluğuyla hasen derecesine yükselir. Bkz. İbnü'l-Cevzi, el-İlelü'l-müteniihiye, 1, 67-71; I, 73-75.

Hüseyin b. Ali'nin (radiyallahu anh) bildirdiğine göre ResUlullah (sallallahualeyhivesellem):

#10,990
"İlim öğrenmek her Müslüman' a farzdır" buyurmuştur.

Heysemi, Mecmauz Zevahid Cilt 1 Hn: 475 *Hadisi Taberani, el-Mu'cemu's-sağir'de rivayet etmiş olup senedinde yer alan Abdülaziz b. Ebi Sabit oldukça zayıf biridir. ¹ ¹Taberani el-Mu'cemu's-sağir'de (no. 61) rivayet etmiş olup senedinde ismi geçen hocası Ahmed b. Yahya el-Havarzimi hakkında Darekutni: "Kendisiyle ihticac olunmaz", başka bir yerde de "Zayıf ve metruk biridir" değerlendirmesini yapmıştır. Aynı hadisi Hatib ise Tarih'inde tahric etmiştir. (V, 204)

İbn Abbas'ın bildirdiğine göre Resulullah (sallallahualeyhivesellem):

#10,989
"İlim öğrenmek her müslüman' a farzdır" buyurmuştur.

Heysemi, Mecmauz Zevahid Cilt 1 Hn: 474 *Hadisi Taberani, el-Mu'cemu'l-evsat'ta rivayet etmiş olup senedinde yer alan Abdullah b. Abdülaziz b. Ebi Rewad oldukça zayıf biridir.

Ebu S A el-Hudri'nin bildirdiğine göre Resulullah (sallallahu aleyhi vesellem):

#10,988
Ilim öğrenme her Müslüman'a farzdır" buyurmuştur.

Heysemi, Mecmauz Zevahid Cilt 1 Hn: 473 *Hadisi Taberani, el-Mu'cemu'l-evsat'ta rivayet etmiş olup senedinde yer alan Yahya b. Haşim es-Simsar hadis uydururdu.

Abdullah b. Mes'ud'un bildirdiğine göre Resulullah {sallallahu aleyhi vesellem)

#10,987
"İlim ogrenmek her Müslüman'a farzdır" buyurmuştur.

Heysemi, Mecmauz Zevahid Cilt 1 Hn: 472 *Hadisi Taberani. el-Mu'cemu'l-kebfr ve el-Mu'cemu'l-evsat'ta rivayet etmiş olup senedinde yer alan ve Hammad'dan rivayette bulunan Osman b. Abdurrahman b. L Osman el-Kureşi hakkında Buhari şu açıklamayı yapmıştır: "Meçhuldür. Hammad'ın tv hadislerinden ancak Şu'be, Süfyan es-Sevri ve Destevai gibi eskilerin rivayet ettikleri kabul edilir. Bunların dışındaki raviler ise ondan, bunaklık döneminden sonra rivayette bulunmuşlardır."

Enes'in şöyle dediği rivayet edildi:

#9,979
Allah'ın- Elçisi-salat ve selam üzerine olsun- buyurdu ki: «Bana bilerek yalan isnat eden kimse cehennemde yerini hazırla­sın-.

Haskefi, Müsnedi Ebu Hanife ilim Hn: 40/11

Enes'in şöyle dediği rivayet edildi:

#9,978
Peygamber-salat ve selam üzerine olsun- buyurdu ki: « Bana bilerek  yalan  isnat eden  kimse cehennemde yerini  hazırla­sın.»

Haskefi, Müsnedi Ebu Hanife ilim Hn: 39/10

-Ebû Sairi El-Hudri'nir şöyle dediği rivayet âdildi: Peygamber (s.a.) buyurdu ki:

#9,977
— «Bana bilerek  yalan isnat eden  kimse  cehennemde yerini  hazır­lasın.» fi)   Cehennemdeki yerine hazırlansın, diye de terc:eme yapılır. 42 (Ravi) Atiyye dedi ki: «şahadet ederim ki, ne ben bu sözü Ebü Said adına kendimden uydurdum, ne de O, Hz. Peygamber adına kendinden uy­durdu.

Haskefi, Müsnedi Ebu Hanife ilim Hn: 38/9

Ebû Said'in şöyle dediği rivayet edildi:   . Peygamber (s.a.) buyurdu ki:

#9,976
«— Bana bilerek yalan  isnat eden  kimse cehennemde  yerini  hazır­lasın.»

Haskefi, Müsnedi Ebu Hanife ilim Hn: 37/8

-E!-Kasım'm dedesinin şöyle dediği rivayet edilmiştir:

#9,975
Allah'ın Eiçisi-saiat ve selam üzerine olsun-buyurdu ki: Bana bilerek yaian söz isnat eden, yahut bana söylemediğimi isnat eaen kimse cehennemden yerini hazırlasın. E1)

Haskefi, Müsnedi Ebu Hanife ilim Hn: 36/7

 - Abdullah İbn Mes'ûd'un şöyle dediği rivayet edildi:

#9,974
Peygamber —«salat ve selam üzerine olsun— buyurdu ki: «— Allaih  Teala  kıyamet günü  bilginleri toplar onlara:   Kalplerinize HİKMETİMİ yerleştirirken, ben yalnız sizlerin yararına olanı istedim. Şimdi cennette yerlerinizi ahn. Geri kalan kusurlarınızı da 'bağışladım,» der.

Haskefi, Müsnedi Ebu Hanife ilim Hn: 35/6

-Alî bin el-Akmer, Peygamber (s.a.)'den şöyle rivayet etti:

#9,973
Allah'ın Elçisi —salat ve selam üzerine olsun— Allah T-ealayı anmak­ta olan bir topluluğa rastladı: «— Sizler o kimselerdensiniz ki, onlarİa beraber sabr etmekle emr olundum. Sayınız kadar olarr her topluluk oturup Allah Tealayı anacak ol­sa hiç şüphesiz, melekler onları kanatlarıyla çepeçevre sarar. İlahi rahmet onları boğar, ve Allah da yanında bulunanların, (meleklerin) huzurunda on­ları anar.»

Haskefi, Müsnedi Ebu Hanife ilim Hn: 34/5

 -Ümühani'nin şöyle dediği rivayet edildi. Peygamber —salât ve selâm üzerine olsun— şöyle buyurdu:

#9,972
Ayşe. Kendini ilim ve Kur'anı öğrenmekle göster.»   ,

Haskefi, Müsnedi Ebu Hanife ilim Hn: 33/4

  Hadis :Ebû Hanife Allah ondan razı olsun- şöyle dedi:

#9,971
* (Hicretin) Sekseninci yılında doğdum. Doksan altı [96] senesinde on altı yaşımdayken babamla hacca gittim. Mescid-i Haram'a girdiğimde ka­labalık bir ders halkası gördüm. Babama, bu halkanın öğretmeni kim?' diye sordum. Babam, Peygamberimizin —salatı ve selam üzerine oisun— arka­daşı Abdullah bir.1 el-Harıs bin Gez* bin el-Zebidi'dir, dedi. İlerledim, iyice yaklaştım, şöyle dediğini işittim:, «— Allah'ın elçisinden —salat ve selam üzerine oisun— duydum. Bu­yurdu ki: • — Allah'ın Dinini anlamada üstün başarı gösteren kimsenin dünya ve a'hiret ile ilgili neyi varsa Allah Teaİa karşılar ve ona ummadığı yef-lerden rızı'k verir.

Haskefi, Müsnedi Ebu Hanife ilim Hn: 32/3

Ebû Hureyre'mn şöyle dediği rivayet edildi. Peygamber s.a.v buyurdu ki:

#9,970
«— Bilgi öğrenmek her müslümana farzdır,»

Haskefi, Müsnedi Ebu Hanife ilim Hn: 31/2

-Abdullah (İ'bn MesudJ'un şöyle dediği rivayet edildi. Ailah'm Elçisi (s.a.) buyurdu ki:

#9,969
«— Bilgi öğrenmek her müslümana farzdır.»

Haskefi, Müsnedi Ebu Hanife ilim Hn: 30/1

Ömer İbnu Abdilaziz rahimehullah'dan nakledildiğine göre, 

#8,568  وعن عمر بن عبدالعزيز رحمه اللّه ]أنَّهُ كَتبَ إلى أبي بَكْرِ بْنِ حَزْمٍ: انْظُرْ ما كَانَ مِنْ حَدِيثِ رَسُولِ اللّهِ # فَاكْتُبْهُ. فإنِّي خِفْتُ دُرُوسَ الْْعِلْمِ وذهَابَ الْعُلَمَاءِ، وََ تَقْبَل إَّ حَدِيثَ رَسُولِ اللّهِ # وَلْيَفْشُوا الْعِلْمَ وَلْيَجْلِسُوا لَهُ. حَتّى يُعْلَمَ مَنْ َ يُعَلّمَ. فإنَّ الْعِلْمَ َ يَهْلِكُ حَتّى يَكُونَ سِرّاً[. أخرجه البخاري ترجمة.»يُفْشُوا« يظهروا .
(Medine valisi) Ebu Bekr İbnu Hazm'a şöyle yazmıştır: "Bak, Resulullah (aleyhissalatu vesselam)'ın hadisinden ne varsa yaz. Zira ben, ilmin kaybolmasından ve ülemanın gitmesinden korkuyorum. Resulullah (aleyhissalatu vesselam)'ın hadisinden başka bir şey kabul etme. Âlimler ilmi yaysınlar, ilim için (herkese açık yerlerde) halkalar teşkil etsinler, ta ki bilmeyenler de böylece öğrensin. Zira ilim, gizli kalmazsa helak olmaz."

İbrahim Canan, Kutub-i Sitte Tercüme ve Şerhi, Akçağ Yayınları: 11/526.  [Buhârî, İlm 34.]

Ebu Saîdi'l-Hudrî (radıyallahu anh) anlatıyor: 

#8,567 وعن أبي سعيد الخدري رَضِيَ اللّهُ عَنْهُ قال: ]قَالَ رَسُولُ اللّهِ #: َ تَكْتُبُوا عَنّي شَيْئاً غَيْرَ الْقُرْآنِ، وَمَنْ كَتَبَ شَيْئاً غَيْرَ الْقُرْآنِ فَلْيَمْحُهُ[. أخرجه مسلم.وا“ذن في الكتابة ناسخ للمنع منه بإجماع ا‘مة على جوازه و يجتمعون إ على أمر صحيح، وقد قيل إنما نهى أن يكتب الحديث مع القرآن في صفحة واحدة فيختلط به فيشتبه .
"Resulullah (aleyhissalatu vesselam) şöyle emrettiler: "Benden Kur'an dışında bir şey yazmayın. Kim, Kur'an'dan başka bir şey yazmış ise, onu imha etsin."

İbrahim Canan, Kutub-i Sitte Tercüme ve Şerhi, Akçağ Yayınları: 11/521.  [Müslim, Zühd 72, (3004).]

el-Muttalib İbnu Abdillah İbni Hantab (radıyallahu anh) anlatıyor: 

#8,566  وعن المطلب بن عبداللّه بن حنطب رَضِيَ اللّهُ عَنْهُ قال: ]دَخَلَ زَيْدٌ بنُ ثَابِتٍ إلى مُعَاوِيَةَ رَضِيَ اللّهُ عَنْهُما. فَسَألَهُ مُعَاوِيةُ عَنْ حَدِيثٍ فَأخْبَرَهُ بِهِ فَأمَرَ مُعَاوِيةُ إنْسَاناً يَكْتُبُهُ. فَقَالَ زَيْدٌ: أمَرَنَا رسولُ اللّهِ # أنْ َ نَكْتُبَ شَيْئاً مِنْ حَدِيثِهِ فَمَحَاهُ[. أخرجه أبو داود .
"Zeyd İbnu Sabit Hz. Muaviye (radıyallahu anhüma)'nın yanına girmişti. Hz. Mu'aviye ona bir hadisten sual etti. Zeyd de hadisi ona söyledi. Hz. Muaviye (orada hazır bulunan bir adama) hadisi yazmasını emretti. Zeyd müdahalede bulunarak Resulullah (aleyhissalatu vesselam), hadislerinden hiçbir şey yazmamamızı emretmişti" dedi. Bunun üzerine Hz. Muaviye yazılanı derhal imha etti." 

İbrahim Canan, Kutub-i Sitte Tercüme ve Şerhi, Akçağ Yayınları: 11/520. [Ebu Dâvud, İlm 3, (3647).]

İbnu Amr İbni'l-Âs (radıyallahu anhümâ) anlatıyor:

#8,565 عن ابن عمرو بن العاص رَضِيَ اللّهُ عَنْهُما قال: ]كُنْتُ أكْتُبُ كُلَّ شَىْءٍ سَمِعْتُهُ مِنْ رَسُولِ اللّهِ # فَنَهَتْنِي قُرَيشٌ. وَقَالُوا: تكتب كُلَّ شَيْءٍ وَرَسُولُ اللّهِ # بَشَرٌ يَتَكَلَّمُ فِى الرِّضَا والْغَضَبِ فَأمْسَكْتُ عَنِ الكِتَابِ حَتّى ذَكَرْتُ ذلِكَ لِرَسُولِ اللّهِ #. فَأوْمَأ بِإصْبُعِهِ إلى فِيهِ وَقَالَ: اكْتُبْ فَوَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ مَا يَخْرُجُ مِنْهُ إَّ حَقّاً[. أخرجه أبو داود .
"Ben Resulullah (aleyhissalatu vesselam)'dan işittiğim her şeyi yazıyordum. Kureyş bu işten beni men etti. Dediler ki: "Sen her (işittiğin) şeyi yazıyorsun, halbuki Resulullah (aleyhissalatu vesselam) bir insandır, memnun ve öfkeli halde de konuşur." Bunun üzerine yazmaktan vazgeçtim. Sonra durumu Resulullah (aleyhissalatu vesselam)'a anlattım. Parmağı ile ağzına işaret ederek: "Yaz, nefsimi elinde tutan zata yemin olsun, ondan haktan başka bir şey çıkmaz!" buyurdu."

İbrahim Canan, Kutub-i Sitte Tercüme ve Şerhi, Akçağ Yayınları: 11/517. [Ebu Dâvud, İlm 3, (3646).]

Ebu Zerr (radıyallahu anh) demiştir ki:

#8,564 وعن أبي ذرّ رَضِيَ اللّهُ عَنْهُ أنه قال: ]لَوْ وََضَعْتُمْ الصِّمْصَامَةَ عَلى هذِهِ، وَأشَارَ إلى قَفَاهُ، ثُمَّ ظَنَنْتُ أنِّي أُنْفِذُ كَلِمَةً سَمِعْتُهَا مِنْ رَسُولِ اللّهِ # قَبْلَ أنْ تُجِيزُوا عَليّ ‘نْفَذْتُهَا[. أخرجه البخاري تعليقا.»الصِّمصامةُ« والصمصام: السيف .
 "Eğer kılıncı şuraya koysanız -eliyle ensesini göstermiştir- ben bu esnada, Resulullah (aleyhissalatu vesselam)'dan işitmiş bulunduğum bir hadisi, sizin işimi bitirmezden önce söyleyebileceğime kanaatim gelse onu mutlaka söylerim."

İbrahim Canan, Kutub-i Sitte Tercüme ve Şerhi, Akçağ Yayınları: 11/515. [Buhârî, İlm 10.]

Ebu Hüreyre (radıyallahu anh) anlatıyor: 

#8,563 وعن أبي هريرة رَضِيَ اللّهُ عَنْهُ قال: ]حَفِظْتُ مِنْ رَسُولِ اللّهِ # وِعَاءَيْنِ فَأمَّا أحَدُهُمَا فَبَثَثْتُهُ فِيكُمْ. وَأمَّا اŒخَرُ فَلَوْ حَدَّثْتُكُمْ بِهِ لَقَطَعْتُمْ هذَا الْبَلْعُومَ[. أخرجه البخاري.              وقال »البلعوم« مجرى الطعام .
"Resulullah (aleyhissalatu vesselam)'dan iki kap ilim hıfzıma aldım. Bunlardan birini aranızda neşrettim. Ama diğerini söyleyecek olsam şu gırtlağımı kesersiniz."

İbrahim Canan, Kutub-i Sitte Tercüme ve Şerhi, Akçağ Yayınları: 11/514.  [Buhârî, İlm 42.]

Mahmud İbnu'r-Rebî (radıyallahu anh) anlatıyor: 

#8,562 وعن محمود بن الربيع رَضِيَ اللّهُ عَنْهُ قال: ]عَقَلْتُ مِنْ رَسُولِ اللّهِ # مَجَّةً مَجَّهَا فِي وَجْهِي مِنْ دَلْوٍ مِنْ بِئْرٍ كَانَتْ فِى دَارِنَا وَأنَا ابْنُ خَمْسِ سِنِينَ[. أخرجه الشيخان .
"Resulullah (aleyhissalatu vesselam)'ın ben beş yaşlarımda iken, evimizin kuyusunun kovasından ağzına aldığı suyu yüzüme püskürttüğünü hatırlıyorum."

İbrahim Canan, Kutub-i Sitte Tercüme ve Şerhi, Akçağ Yayınları: 11/512-513.  [Buhârî, İlm18; Müslim, Mecâcid 54 (33).]

İbnu Mes'ud (radıyallahu anh) diyor ki: 

#8,561 وعن ابن مسعود رَضِيَ اللّهُ عَنْهُ قال: ]مَا أنْتَ بِمُحَدِّثٍ قَوْماً حَدِيثاً َ تَبْلُغُهُ عُقُولُهُمْ إَّ كَانَ لِبَعْضِهِمْ فِتْنَةً[. أخرجه مسلم .
"Sen bir cemaate akıllarının almayacağı bir şey söylersen mutlaka bu, bir kısmına fitne olur."

İbrahim Canan, Kutub-i Sitte Tercüme ve Şerhi, Akçağ Yayınları: 11/507. [Müslim, Mukaddime 5.]

Hz. Ali (radıyallahu anh) demiştir ki: 

#8,560 وعن علي رَضِيَ اللّهُ عَنْهُ قال: ]حَدِّثُوا النَّاسَ بِمَا يَعْرِفُونَ أتُحِبُّونَ أنْ يُكَذَّبَ اللّهُ وَرَسُولُهُ[. أخرجه البخاري .
"İnsanlara anlayacakları şeyleri anlatın. Allah ve Resulünün tekzib edilmelerini ister misiniz?"

İbrahim Canan, Kutub-i Sitte Tercüme ve Şerhi, Akçağ Yayınları: 11/507. [Buhârî, İlm 49.]

İkrime rahimehullah anlatıyor:

#8,559  عن عكرمة أن ابن عباس رَضِيَ اللّهُ عَنْهُما قال: ]حَدِّثِ النَّاسَ مَرَّة في الْجُمْعَةِ فَإنْ أبَيْتَ فَمَرَّتَيْنِ، وَإنْ كَثَّرْتَ فَثَثاً، وََ تُمِلَّ النَّاسَ هذَا الْقُرآنَ. وََ أُلْفِيَنَّكَ تَأتِي الْقَوْمَ وَهُمْ فِي الْحَدِيثِ مِنْ حَدِيثِهِمْ فَتَقُصَّ عَلَيْهِمْ فَتَقْطَعَ عَلَيْهِمْ حَدِيثَهُمْ فَتُمِلَّهُمْ، وَلكِنْ أنْصِتْ. فإذَا أمَرُوكَ فَحَدِّثْهُمْ وَهُمْ يَشْتَهُونَهُ. وَانْظُرِ السَّجْعَ مِنَ الدُّعَاءِ فَاجْتَنِبْهُ، فَإنِّي عَهِدْتُ رَسولَ اللّهِ # وَأصْحَابَهُ َ يَفْعَلُونَ ذلِكَ[. أخرجه البخاري .
"İbnu Abbas (radıyallahu anhüma) dedi ki: "İnsanlara haftada bir kere hadis konuş. Buna uymazsan iki kere olsun. Daha çok yapmak istersen üç olsun. Sakın halkı şu Kur'an'dan usandırma! Halk kendi meselelerini konuşurken, senin onlara gelip, sözlerini keserek, bir şeyler anlatıp onları bıktırdığını görmeyeceğim. Onlar konuşurken sus ve dinle. Onlar sana gelip "Konuş!" diye talebte bulununca, istiyorlar demektir, o zaman konuşursun. Dua'da seci meselesine dikkat et ve ondan kaçın. Zira ben, Resulullah (aleyhissalatu vesselam) ve Ashab-ı Kiram'ın devrinde yaşadım, bunu yapmıyorlardı." 

İbrahim Canan, Kutub-i Sitte Tercüme ve Şerhi, Akçağ Yayınları: 11/506. [Buharî, Da'avât 20).]

Rebî'a İbnu Ebî Abdirrahmân der ki:

#8,558 وعن ربيعة بن أبي عبدالرحمن قال: ]َ يَنْبَغِي لِمَنْ عِنْدَهُ شَىْءٌ مِنَ الْعلْمِ أنْ يُضَيِّعَ نَفْسَهُ[. أخرجه البخاري تعليقاً.
"Yanında bir miktar ilim olan kimseye, nefsini zayi etmesi münasib düşmez." 

İbrahim Canan, Kutub-i Sitte Tercüme ve Şerhi, Akçağ Yayınları: 11/505.  [Buhârî bab başlığında kaydetmiştir. (İlim 21).]

Sehl İbnu Sa'd (radıyallahu anh) anlatıyor: 

#8,557 وعن سهل بن سعد رَضِيَ اللّهُ عَنْهُ قال: ]قَالَ رَسُولُ اللّهِ #: وَاللّهِ ‘نْ يُهْدَى بِهُدَاكَ رَجُلٌ وَاحِدٌ خَيْرٌ لَكَ مِنْ حُمْرِ النَّعَمِ[. أخرجه أبو داود .
"Resulullah (aleyhissalatu vesselam) buyurdular ki: "Vallahi, senin hidayetinle bir tek kişiye hidayet verilmesi, senin için kıymetli develerden müteşekkil sürülerden daha hayırlıdır." 

İbrahim Canan, Kutub-i Sitte Tercüme ve Şerhi, Akçağ Yayınları: 11/502. [Ebu Dâvud, İlm 10, (3661); Buhârî, Ashabu'n-Nebi 9; Müslim, Fedâilu'l-Ashâb 34, (2046).]

İbnu Amr İbni'l-Âs (radıyallahu anhümâ) anlatıyor:

#8,556 وعن ابن عمرو بن العاص رَضِيَ اللّهُ عَنْهما قال: ]قَالَ رَسُولُ اللّهِ #: الْعِلْمُ ثََثَةٌ، وَمَا سِوَى ذلِكَ فَهُوَ فَضْلٌ: آيَةٌ مُحْكَمَةٌ، أوْ سُنَّةٌ قَائِمَةٌ، أوْ فَرِيضَةٌ عَادِلَةٌ[. أخرجه أبو داود . »اŒية المحكمةُ« هي التي اشتباه فيها و اختف وما ليس بمنسوخ.»وَالسُّنَّةُ الْقَائِمَةُ« هي الدائمة المستمرة التي العمل بها متصل يترك.»وَالفَرِيضَةُ العَادَلَةُ« هي التي جور فيها و حيف في قضائها .
"Resulullah (aleyhissalatu vesselam) buyurdular ki: "İlim üçtür. Bunlardan fazlası fazilettir. Muhkem ayet, kaim sünnet, adil taksim."

İbrahim Canan, Kutub-i Sitte Tercüme ve Şerhi, Akçağ Yayınları: 11/498  [Ebu Dâvud, Ferâiz 1, (2285); İbnu Mâce, Mukaddime 8, (54).]

Ukbe İbnu Âmir (radıyallahu anh) anlatıyor: 

#8,555 وعن عقبة بن عامر رَضِيَ اللّهُ عَنْه قال: ]قالَ رَسُولُ اللّهِ #: تَعلَّمُوا قَبْلَ الظَّانِّينَ، يَعْنِي قَبْلَ الَّذِينَ يَتَكَلّمُونَ بِالظَّنِّ[. أخرجه رزين وعلقه البخاري .
"Resulullah (aleyhissalatu vesselam) buyurdular ki: "Zancılardan önce, ilim öğrenin yani zanlarıyla konuşanlardan önce." 

İbrahim Canan, Kutub-i Sitte Tercüme ve Şerhi, Akçağ Yayınları: 11/494. [Rezin tahric etmiştir. Buharî de bunu bir bab başlığında muallak (senetsiz) olarak kaydetmiştir. (Ferâiz 2).]

Yine Hz. Ali radıyallahu anh anlatıyor: 

#8,554 وعنه رَضِيَ اللّهُ عَنْه قال: ]قَالَ رَسُولُ اللّهِ #: مَنْ أحْيَا سُنَّةً مِنْ سُنَّتِي أُمِيتَتْ بَعْدِي فَقَدْ أحَبَّنِي، وَمَنْ أحَبَّنِي كَانَ مَعِي[. أخرجه رزين .
"Resulullah (aleyhissalatu vesselam) buyurdular ki: "Kim, benden sonra öldürülmüş olan bir sünnetimi ihya ederse beni seviyor demektir. Beni seven de benimle beraberdir." [Rezin tahric etmiştir]

İbrahim Canan, Kutub-i Sitte Tercüme ve Şerhi, Akçağ Yayınları: 11/487.

Hz. Ali radıyallahu anh anlatıyor: 

#8,553 وعن علي رَضِيَ اللّهُ عَنْه قال: ]قَالَ رَسُولُ اللّهِ #: نِعْمَ الرَّجُلُ الْفَقِىهُ فِى الدِّينِ إنِ احْتِيجَ إلَيْهِ نَفَعَ، وَإنْ اسْتُغْنِى عَنْهُ أغْنَى نَفْسُهُ[. أخرجه رزين .
"Resulullah (aleyhissalatu vesselam) buyurdular ki: "Dinde fakih (bilgili) olan kimse ne iyi kimsedir! Kendisine muhtaç olununca faydalı olur. Kendisine ihtiyaç olmayınca ilmini artırır." [Rezin tahric etmiştir.]

İbrahim Canan, Kutub-i Sitte Tercüme ve Şerhi, Akçağ Yayınları: 11/487.

Hz. Ebu Hüreyre radıyallahu anh anlatıyor: 

#8,552 وعن أبي هريرة رَضِيَ اللّهُ عَنْه قال: ]سُئِلَ النَّبِىُّ #: أيُّ النَّاسِ أكْرَمُ عِنْدَ اللّهِ تَعالى؟ قالَ: أكْرَمُهُمْ عِنْدَ اللّهِ أتْقَاهُمْ قَالُوا: لَيْسَ عَنْ هذَا نَسألُكَ. قالَ: فَيُوسُفُ نَبِيُّ اللّهِ ابْنُ نَبِيِّ اللّهِ ابْنِ خَلِيلِ اللّهِ. قَالُوا: لَيْسَ عَنْ هذَا نَسْألُكَ قَالَ: فَعَنْ مَعَادِنِ الْعَرَبِ تَسْألُونِى؟ قَالُوا: نَعَمْ. قَالَ: فَخِيَارُهُمْ فِي الجَاهِلِيَّةِ خَيَارُهُمْ فِي ا“سْمِ إذَا فَقِهُوا[. أخرجه الشيخان .
"Resulullah (aleyhissalatu vesselam)'a Allah indinde en efdal insanın kim olduğu sorulmuştu: "Allah indinde en kıymetlileri en muttaki olanlardır!" buyurdular. "Biz bunu sormadık!" demeleri üzerine: "Öyleyse o, Halilullah'ın oğlu, Nebiyyullah'ın oğlu Nebiyyullah'ın oğlu Yusuf'tur" buyurmuştu. Yine itirazla: "Hayır, bunu da sormadık" dediler. Bunun üzerine Aleyhissalatu vesselam: "Siz bana Arap hanedanlarından mı soruyorsunuz?" dedi. "Evet (Ey Allah'ın Resulü!)" dediler. "Onların cahiliye dönemindeki hayırlıları, fıkıh öğrendikleri takdirde, İslam'da da en hayırlılarıdır!" cevabını verdi." 

İbrahim Canan, Kutub-i Sitte Tercüme ve Şerhi, Akçağ Yayınları: 11/486.  [Buhârî, Enbiya 8, 14, 19, Menâkıb 1, 25, Tefsir, Yusuf 1; Müslim, Fezâil 168, (2378).]

Cabir b. Abdullah r.a. dedi ki: Resulullah (s.a.v.) buyuruyor ki:

#1,924 الْعِلْمُ عِلْمَانِ : فَعِلْمٌ فِي الْقَلْبِ وَذَلِكَ الْعِلْمُ النَّافِعُ، وَعِلْمٌ عَلَى اللِّسَانِ وَتِلْكَ حُجَّةُ اللَّهِ عَلَى ابْنِ آدَمَ
“İlim iki kısımdır. Kalbde olan ilim. Faydalı olur, onu amele sevkedir (kendisi ile amel edilen ilim). Dilde kalan ilim (bu dilde kalıp amel edilmediği için), Allah ademoğlunu bununla sorumlu tutacaktır (Bildiklerinle niçin amel etmedin diye)".

Hatib el-Bağdadi, Tarihul Bağdat hadis no: 1580; İbn Mübarek Zühd hadis no: 1146; Darimi, Sünen hadis no: 368. Hadis sahihtir. Hatip hasen olarak, İbn Mübarek Hasan Basriden hasen isnadla mürsel olarak ve Darimi ise Hasan Basri’den sahih mürsel olarak rivayet etmiştir.

Huzeyfe b. Yemani radıyallahu anhu dedi ki: Resülullah (sallallahu aleyhı veselem) şöyle buyurdu:

#1,920 فَضْلُ الْعِلْمِ خَيْرٌ مِنْ فَضْلِ الْعِبَادَةِ وَخَيْرُ دِينِكُمُ الْوَرَعُ
“İlmin fazileti, ibadetin faziletinden daha çoktur. Dininizin en hayırlı yönü ise veradır."

Taberani, Mucemu'l-Evsat Hn: 3960; Hakim, Müstedrek Hn: 288; Beyhaki, Medhal Hn: 344. Münziri dedi ki: Bezzar hasen isnadla rivayet etmiştir. El-Bani hadis sahih li ğayrihidir dedi.

Ebu Hüreyre r.a. dedi ki: Rasülullah sallallahu aleyhi vesellem’in şöyle buyurduğunu işittim:

#506 أَلَا إِنَّ الدُّنْيَا مَلْعُونَةٌ، مَلْعُونٌ مَا فِيهَا إِلَّا ذِكْرُ اللَّهِ وَمَا وَالَاهُ وَعَالِمٌ أَوْ مُتَعَلِّمٌ
“Dikkat ediniz! Dünya ve içindekiler tümüyle melundur. Yani Allah’ın rahmetinden uzaklaştırılmışlardır. Ancak Allah’ı anmak ve Allah’ın rızasını kazanmaya götüren şeylerle; Alim olup, ilim öğreten ve ilim öğrenen başka… her şey ve herkes.”

Tirmizi, Zühd 14 Hn: 2322; İbn Mace, Zühd: 3 ve diğerleri.ž Tirmizi: Bu hadis hasen garibtir.

Zeyd bin Sabit (r.a.) dedi ki: “Rasûlullah (s.a.v.) bana Yahudilerin yazısından bir şeyler öğrenmemi bana emretti ve buyurdu ki:

#293 إِنِّي وَاللَّهِ مَا آمَنُ يَهُودَ عَلَى كِتَابٍ
"Vallahi ben mektuplarım konusunda Yahudilere güvenemiyorum buyurdu. Zeyd b. Sabit dedi ki: Yarım ay geçmeden Rasulullah (s.a.v.)’in emrettiği dili öğrendim. Zeyd dedi ki: Bu dili öğrenince Rasulullah (s.a.v.)’in Yahudilere mektup yazacağı zaman onu ben yazardım ve Yahudiler Rasulullah (s.a.v.)’e yazdıkları vakit onların mektubunu da Rasulullah (s.a.v.)’e ben okurdum.”

Tirmizi, İstihzan ve Edeb 22 Hn: 2715; Ebu Davud, İlim: 17 ve diğerleri. Tirmizi: Bu hadis hasen sahihtir. Bu hadis başka şekillerde de Zeyd b. Sabit’den rivâyet edilmiştir. A’meş, Sabit b. Ubeyd el Ensarî’den, Zeyd b. Sabit’den şöyle dediğini rivâyet etmektedir: “Rasûlullah (s.a.v.) bana Süryanice öğrenmemi emretti.”

Ebu Hüreyre r.a'dan rivayete göre Rasülullah (s.a.v.) şöyle buyurmuş:

#188 الْكَلِمَةُ الْحِكْمَةُ ضَالَّةُ الْمُؤْمِنِ فَحَيْثُ وَجَدَهَا فَهُوَ أَحَقُّ بِهَا
“Değerli bilgiler mü’minin yitik malıdır onu nerede bulursa almaya daha hak sahibidir.”

Tirmizi, İlim 19 Hn: 2687; İbn Mace, Zühd: 17 ve diğerleri. Tirmizi: Bu hadis garib olup sadece bu şekliyle bilmekteyiz. İbrahim b. Fadl el Medenî el Mahzûmî hadis konusunda hafızası yönünden zayıf kabul edilmiştir.

Ebu Said el Hudri r.a. dedi ki: Rasülullah (s.a.v.) şöyle buyurdu:

#187 لَنْ يَشْبَعَ الْمُؤْمِنُ مِنْ خَيْرٍ يَسْمَعُهُ حَتَّى يَكُونَ مُنْتَهَاهُ الْجَنَّةُ
“Mümin bir kimse Cennete girinceye kadar kulağına gelen herhangi bir hayırlı işten asla doymaz.”

Tirmizi, İlim 19 Hn: 2686; İbn Abdilber Cami Beyanil İlm Hn: 612 ve diğerleri. Tirmizi: Bu hadis hasen garibtir.

Ebu Umame el Bahili r.a. dedi ki: “Rasûlullah (s.a.v.)’e biri abid diğeri âlim olan iki kimseden bahsedildi de Rasûlullah (s.a.v.) şöyle buyurdu:

#186 فَضْلُ الْعَالِمِ عَلَى الْعَابِدِ كَفَضْلِي عَلَى أَدْنَاكُمْ "، ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ : " إِنَّ اللَّهَ وَمَلَائِكَتَهُ وَأَهْلَ السَّمَوَاتِ وَالأَرْض حَتَّى النَّمْلَةَ فِي جُحْرِهَا، وَحَتَّى الْحُوتَ لَيُصَلُّونَ عَلَى مُعَلِّمِ النَّاسِ الْخَيْرَ
“Âlim kimsenin abid kimseye karşı üstünlüğü benim sizin en aşağı mertebede olanınıza karşı üstünlüğüm gibidir. Sonra Rasulullah (s.a.v.) şöyle devam etti: Allah ve Melekleri, göklerin ve yerlerin halkı, hatta yuvasındaki karıncalar hatta balıklar, insanlara hayır ve faydalı şeyler öğreten kimseye dua ederler.”

Tirmizi, İlim 19, Hn: 2685; Darim, Mukaddime: 17 ve diğerleri.ž Tirmizi: Bu hadis hasen garip sahihtir. Tirmizi: Ebû Ammâr Hüseyn b. Hureys el Huzaî’den işittim şöyle diyordu: Fudeyl b. Iyaz’dan işittim şöyle demişti: “Bilen bildiğiyle amel eden ve başkalarına öğreten kişi gökler aleminde büyük kişi olarak çağrılır.”

Ebu Hüreyre r.a'dan rivayete göre Rasülullah (s.a.v.) şöyle buyurmuş:

#185 خَصْلَتَانِ لَا تَجْتَمِعَانِ فِي مُنَافِقٍ: حُسْنُ سَمْتٍ، وَلَا فِقْهٌ فِي الدِّينِ
“İki özellik bir münafıkta bir araya gelmez: Ahlak güzelliği ve dini konularda anlayışlılık.”

Tirmizi, İlim 19, Hn: 2684; Taberani, Mucemül Evsat Hn: 8010; Beyhaki, Medhal ila Sünenil Kübra Hn: 357 ve diğerleri. Tirmizi: Bu hadis garibtir. Bu hadisin Avf’ın rivâyetinden olduğunu sadece bu ihtiyar Halef b. Eyyûb el Amiri’nin rivâyetiyle bilmekteyiz. Ebû Küreyb ve Muhammed b. Alâ’dan başka bu kimseden hadis rivâyet edeni görmedim. Kendisinin nasıl bir kişi olduğunu da bilmiyorum.

Yezid b. Seleme r.a'dan rivayet edildiğine göre şöyle demiştir: “Ey Allah’ın Rasülü! senden pek çok hadisler işittim sonraki öğrendiklerimin öncekilerini unuttu

#184 اتَّقِ اللَّهَ فِيمَا تَعْلَمُ
“Bildiğin her konuda yolunu Allah’ın kitabıyla bulmaya çalış.”

Tirmizi, İlim 19, Hn: 2683, Abd bin Humeyd, Müsned Hn: 436; Taberani, Mucemül Kebir Hn: 633 ve diğerleri. Bu hadisin senedi muttasıl değildir. Bence bu hadis mürseldir. Bana göre İbn Eşva’, Yezid b. Seleme’ye ulaşmamıştır. İbn Eşva’ın ismi Saîd b. Eşva’dır.

Kays b. Kesir rahimullah anlatıyor: Bir adam Medine’den Şam’da bulunan Ebud Derda r.a'nın yanına geldi. O da şöyle dedi. Ey kardeşim seni buraya kadar getiren s

#183 مَنْ سَلَكَ طَرِيقًا يَبْتَغِي فِيهِ عِلْمًا سَلَكَ اللَّهُ بِهِ طَرِيقًا إِلَى الْجَنَّةِ، وَإِنَّ الْمَلَائِكَةَ لَتَضَعُ أَجْنِحَتَهَا رِضَاءً لِطَالِبِ الْعِلْمِ، وَإِنَّ الْعَالِمَ لَيَسْتَغْفِرُ لَهُ مَنْ فِي السَّمَوَاتِ وَمَنْ فِي الْأَرْضِ حَتَّى الْحِيتَانُ فِي الْمَاءِ، وَفَضْلُ الْعَالِمِ عَلَى الْعَابِدِ كَفَضْلِ الْقَمَرِ عَلَى سَائِرِ الْكَوَاكِبِ، إِنَّ الْعُلَمَاءَ وَرَثَةُ الْأَنْبِيَاءِ، إِنَّ الْأَنْبِيَاءَ لَمْ يُوَرِّثُوا دِينَارًا وَلَا دِرْهَمًا إِنَّمَا وَرَّثُوا الْعِلْمَ فَمَنْ أَخَذَ بِهِ أَخَذَ بِحَظٍّ وَافِرٍ
“Kim ilim elde etmek için bir yol tutarsa Allah’ta onu Cennetine giden yola iletir. Melekler ilim öğrencisinin razı olması için kanatlarını indirirler. Bir alim için göktekiler ve yerdekiler hatta denizdeki balıklar bile o alimin bağışlanması için Allah’a yalvarırlar. Âlim bilgili bir kimsenin cahillikle ibadet eden bir kimseye karşı üstünlüğü, Ayın diğer yıldızlara üstünlüğü gibidir. Âlimler peygamberlerin varisleridirler. Peygamberler miras olarak ne dinar ne de dirhem bırakmışlardır; onlar sadece miras olarak ilim bırakmışlardır. Kim ilimden nasibini alırsa çok büyük hayırlara kavuşmuş olur.”

Tirmizi, İlim 19, Hn: 2682; Ebu Davud, İlim: 17; İbn Mace, Mukaddime: 27 ve diğerleri.ž Tirmizi: Bu hadisi sadece Âsım b. Reca b. Hayve’nin rivâyetiyle bilmekteyiz. Bence bu hadisin senedi burada olduğu gibi muttasıl değildir. Mahmûd b. Hıdaş aynı senedle bu hadisi bize aktarmıştır. Aynı zamanda bu hadis Âsım b. Reca b. Hayve’den, Velid b. Cemil’den, Kesîr b. Kays’tan ve Ebû’d Derdâ’dan da rivâyet edilmiş olup bu rivâyet Mahmûd b. Hıdaş’ın rivâyetinden daha sahihtir. Muhammed b. İsmail “Bu daha sahihtir” demektedir.

İbni Abbas r.a'dan rivayet edildiğine göre: Rasülullah (s.a.v.) şöyle buyurmuş:

#182 فَقِيهٌ أَشَدُّ عَلَى الشَّيْطَانِ مِنْ أَلْفِ عَابِدٍ
“Bilerek bir işi yapan alim bir kimseyi aldatmak binlerce Abidi aldatmaktan şeytana daha zordur.”

Tirmizi, İlim 19, 2681; İbn Mace, Mukaddime: 17 ve diğerleri. ž Tirmizi: Bu hadis garib olup sadece bu şekliyle Velid b. Müslim’in rivâyeti olarak bilmekteyiz.

Ebu Hüreyre r.a. dedi ki:

#181 يُوشِكُ أَنْ يَضْرِبَ النَّاسُ أَكْبَادَ الْإِبِلِ يَطْلُبُونَ الْعِلْمَ فَلَا يَجِدُونَ أَحَدًا أَعْلَمَ مِنْ عَالِمِ الْمَدِينَةِ
"Pek yakında insanlar develerini koşturarak ilim arayacaklar fakat Medine alimlerinden daha bilgili kimseler bulamayacaklardır.”

Tirmizi, İlim 18, Rn: 2680; Ahmed, Müsned: Rn: 7639 ve diğerleri. Tirmizi: Bu hadis İbn Uyeyne hadisi olarak hasendir. İbn Uyeyne’den “Medîne âlimi” sözü hakkında şöyle dediği rivâyet edilmektedir. Bu kimse “Mâlik b. Enes” olabilir. İshâk b. Musa dedi ki: İbn Uyeyne’den işittim şöyle diyordu: Bu Medîne âlimi: Ömerî Abdulaziz b. Abdullah ez Zahid’tir. Yahya b. Musa’dan işittim şöyle derdi: Abdurrezzak der ki: O kimse Mâlik b. Enes olabilir. Ömerî = Abdulaziz b. Abdullah olup Ömer b. Hattâb’ın oğludur. Hadis olarakta rivayetleri var.